Milli Mücadelenin Basın Kahramanı Açıksöz Gazetesi

Birinci Dünya Savaşı bitmiş ve Osmanlı İmparatorluğu, Mondros Mütarekesi’ni imzalayarak teslim bayrağını çekmişti. Bu ağır antlaşma sonucunda Osmanlı İmparatorluğu tüm hızıyla parçalanmakla birlikte Anadolu’nun dört bir yanı da çeşitli nedenlerle işgal edilmeye başlanmıştı. Vatanın aziz topraklarının işgalini kaldıramayan milliyetperver Anadolu halkı ise mücadeleye girişmişti. Anadolu halkı bu mücadeleyi cemiyetler kurarak, basın yolunu kullanarak, protesto mitingleri düzenleyerek ve en sonunda Kuvâ-yi Milliye Teşkilatları kurarak vermişti.

Bu mücadeleyi veren illerden birisi de Kastamonu olmuştur. Kastamonu ili ve halkı her ne kadar cephe gerisinde bir vilayet olsa da savaşın bütün yükünü üstlenen illerimizin başında gelmiştir. Milli mücadele yıllarında İnebolu’ya çıkarılan binlerce ton silah ve cephaneyi bütün zorluklara rağmen Kastamonulular taşımış ve yine ordunun ihtiyacı olan askerlerin büyük bir kısmı yine Kastamonu’dan sağlanmıştır. Ayrıca Mondros Mütarekesi’nden sonra yaşanan olaylar nedeniyle Kastamonulu milliyetçi gençler rahatsızlık duyarak vatanın ve milletin kurtuluşu ve bağımsızlığı için bir lider aramışlardır. Mustafa Kemal Paşa’nın Samsun’a çıkmasını takiben bu genç kadro 15 Haziran 1919 tarihinde Açıksöz gazetesini çıkararak ilk sayısından itibaren Milli Mücadele ve Mustafa Kemal yanlısı bir politika izlemişlerdi. Sonraki yıllarda ise cumhuriyetçi ve çağdaş bir çizgide yayın politikasını devam ettirmişlerdi.1

O yıllarda gazeteler günlük olayları halka aktaran en etkili yayın organlarındandı. Bu nedenle gazeteler her zaman önemli bir propaganda aracı olmakla birlikte halkı aydınlatan en önemli unsur olmuştur.2

Böylece Açıksöz gazetesi Kastamonu ve çevresi de dâhil olmak üzere bütün Batı Karadeniz bölgesine hitap etmiştir. Ayrıca Açıksöz gazetesi Kuzey Anadolu’nun batı kısmının en önemli gazetesi olmakla birlikte “Milli Mücadele’nin Sesi” vazifesi de üstlenmişti. Yine bu dönemde Batı Karadeniz de Açıksöz’den başka Milli Mücadele’yi destekleyecek başka bir gazetede bulunmamaktaydı. Ayrıca Zonguldak ve İnebolu muhabirleri İstanbul haberlerini, Ankara Muhabiri de Ankara haberlerini çok çabuk veriyorlardı. Böylece İstanbul gazetelerinin yokluğunu da hiç aratmamışlardı.3 Böylece Açıksöz gazetesi yerel bir gazete olmasına rağmen ulusal çapta yayın yaparak milli mücadeleye ve bu mücadelenin diğer kanadını oluşturanKuvâ-yi Milliye ve Mustafa Kemal’e çok büyük destek vermişlerdi.

Açıksöz gazetesiyle ilgili Faruk Söylemez makalesinde Açıksöz gazetesinin başyazarı Hüsnü Açıksöz’ün 1933 yılında yazdığı “İstiklâl Harbinde Kastamonu” adlı eserinden aynen şunları aktarmıştır:

“İstiklâl Harbi’nde Kastamonu gazeteleri deyince akla evvela Açıksöz gelir. Bu gazete Kastamonu’nun Kuvâ-yı Milliye ile birleşmesinden sonra yazılarını çoğalttı, sütunlarını genişletti. Haftada bir kere ve bir yaprak çıkarken bu birleşmeden sonra dört sahife olarak haftada iki kere çıkmaya başladı. İstanbul gazetelerinin Anadolu’ya girmesi yasak edildikten sonra da her gün çıkmaya başladı. Gazetenin 1920 – 1922 senelerinde dağılma sahası çok genişledi. Basım sayısı bin beş yüzü geçti.”4

Açıksöz Gazetesinin sahibi Hamdi Çelendir. Sorumlu müdürü ise Hüsnü Açıksöz’dür. Basıldığı yer ise Kastamonu Vilayet Matbaasıdır.

Ayrıca gazete ile ilgili diğer bilgileri ise Mustafa Eksi’nin, Kastamonu Basınında Milli Mücadelenin Yankıları adlı eserinde yazılan aynen şu ifadelerden öğrenebiliriz:

“Açıksöz idarehanesi, Kastamonu’daki aydınların bir karargâh merkezi gibi çalışmıştır. Mehmet Akif başta olmak üzere; Kastamonu’dan gelip geçen herkes Açıksöz gazetesini ziyaret etmiş, oturup yazı yazmış ve sohbet etmiştir. Açıksöz’e uğrayanlar arasında Ahmet Emin Yalman, Hamdullah Suphi Tanrıöver, Yusuf Akçura ve Ahmet Ağaoğlu gibi meşhur fikir adamlarını saymak mümkündür. Ayrıca Mehmet Akif, İsmail Habib Sevük, Mustafa Necati ve İsmail Hakkı Uzunçarşılı gibi kişiler Kastamonu’da kaldıkları süre içinde Açıksöz idarehanesini merkez edinmişlerdi.”5

Hatta 21 Ekim 1920 tarihli Açıksöz gazetesinin haberinde Mehmet Akif’in Kastamonu’ya geldiği yazılmıştır Mehmet Akif Bey Açıksöz gazetesini ziyaret ederek gazetenin yazarları ile tanışmıştır. Kastamonu’da kaldığı günlerde gazeteyi ziyaret etmiştir. Ayrıca bazı şiirlerinin bu gazetede yayınlanmasına izin vermiştir. Mehmet Akif Kastamonu’dan ayrıldığında bile gazeteye olan ilgisini kaybetmemiş ve İstiklâl Marşı’nı TBMM, kabul etmeden önce ilk defa yayınlanmak üzere Açıksöz gazetesine göndermiştir.6

Mehmet Akif gibi Yusuf Akçura ve diğer önemli şahsiyetlerin Açıksöz gazetesine ilgi göstermesi ve yazılarını yayınlaması gazetenin önemini başta Karadeniz bölgesi olmak üzere tüm yurtta arttırmıştır. Açıksöz gazetesi de Milli Mücadeleden taviz vermeyerek mücadelenin adeta yayın organı gibi çalışmış, halkı silahlı direnişe çağırmakla birlikte Kuva-yıMilliye’nin ve Mustafa Kemal’in telgraflarını yayınlanmaktan da çekinmemiştir.

Bununla birlikte Açıksöz gazetesi yerel bir gazete olmasına rağmen ulusal bir gazete pozisyonuna bürünmüş ve yurttaki tüm işgalleri gazetesine taşıyarak halkı bilinçlendirmiştir. Bunların başında İzmir’in 15 Mayıs 1919’da Yunanlılar tarafından işgal edilmesi gelmiştir. İzmir’in işgal edilmesine Kastamonu çok büyük tepki göstermiştir. Bu tepkinin oluşmasını sağlayan ise Açıksöz gazetesidir. Çünkü gazete, İzmir’in Yunanlıların işgal sürecinden başlayarak işgalden kurtuluşuna kadar ki süreçte Kastamonu halkını bilgilendirmişti. Yine Kastamonu halkı, Açıksöz gazetesinin İzmirlilere yardım çağırılarına duyarsız kalmayarak maddi ve manevi destekte bulunmuşlardır.7 Yine Maraş’ın 30 Ekim 1919’da Fransız tarafından işgali edilmesi Kastamonu’da tepkilere yol açmış ve Kastamonu halkı Nasrullah Camii’nde toplanarak Maraşlı dindaşlarının katledilmelerini lanetlemişlerdir. Kastamonulu aydınlar bu işgal karşısında Sadaret Makamı, Amerika, İngiltere, İtalya ve Fransa temsilcilerine çeşitli telgraflar göndermişlerdir. Yine Maraş’ın işgalini ve halka yapılan katliamları ilk defa Kastamonu ve çevresine duyuran Kuzey ve Batı Anadolu’nun sesi konumunda olan Açıksöz gazetesi olmuş ve Kastamonu halkının çeşitli mitingler düzenlemesini ve çeşitli makamlara protesto telgrafları çekmelerini sağlamışlardır.8

 Her ne kadar yerel bir gazete olsa da ulusal bir yayın politikası izleyen Açıksöz gazetesi milli mücadeleyi destekleyen ve işgallere karşı tavır alan Kastamonu’nun önemli bir yayın organı olmuştur.

Böylece 19 Eylül 1927 tarihinden itibaren Ahmet Hamdi Çelen gazeteyi Hüsnü Açıksöz’e devretmiştir. Hüsnü Bey gazetenin hem sahibi hem başyazarı hem de müdürlüğünü yapmıştır. Yeni harflerin kabulü ile beraber 2271. Sayıdan itibaren gazete ara ara yeni harflerle yayınlanmış ancak 5 Aralık 1928 tarihinde 2411. Sayıdan itibaren tamamen yeni harflerle gazete yayınlanmaya başlamıştır. Nihayet 12 yıl kesintisiz yayın yapan Açıksöz gazetesi 14 Aralık 1931 tarihinde yayın hayatına son vererek kapanmıştır.9

Günümüzde ise Açıksözgazetesi’nin varlığı ara ara kesintilerle de olsa Kastamonulular tarafından devam ettirilmeye çalışılmaktadır. Kastamonu’nun bu tarihi ve özel gazetesinin varlığının hep devam ettirilmesi ve tarihi gazetelerimize sahip çıkılması gerekmektedir. Yine kurulduğu yıldan kapandığı 12 yıllık süreçte arşivinin eksiksiz bulunamaması da biz tarihçiler açısından çok üzücü bir durum olarak karşımıza çıkmaktadır.

YARARLANILAN KAYNAKLAR

1Mustafa Eski, Kastamonu Basınında Milli Mücadele’nin Yankıları, Türk Tarih Kurumu, Ankara 1995, s.2-3.

2Kubilay Muhammet Özdemir, Hergün Gazetesine Göre 1977 – 1980 Yıllarında Sağ – Sol Çatışması, Gece Kitaplığı, Ankara 2022, s.44-51.

3Faruk Söylemez, “Maraş’ın Fransızlarca İşgalinin Açık-Söz Gazetesine Yansımaları”, Uluslararası Cumhuriyet Döneminde Maraş Sempozyumu, Kahramanmaraş 2014, s.123.

4Hüsnü Açıksöz, İstiklâl Harbinde Kastamonu, Kastamonu 1933, s.10; Aktaran: Faruk Söylemez, “a.g.m.”, s.124.

5 Mustafa Eski,a.g.e., s.3.

6Yasemin Vural Çakmak, İsmail Hakkı UzunÇarşılı’nınAçıksöz Gazetesindeki Makaleleri (1921 – 1922), T.C. Kastamonu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Tarih Anabilim Dalı Yüksek Lisans Tezi, Kastamonu 2018, s.4.

7Nurten Çetin, “Açıksöz Gazetesi’ne Göre Milli Mücadele Dönemi’nde İzmir”, Çağdaş Türkiye Tarihi Araştırmaları Dergisi, Sayı:19, 2019, s.217.

8 Faruk Söylemez, “a.g.m.”, s.122.

9 Faruk Söylemez, “a.g.m.”, s.125.

 

 

 

 

# YAZARIN DİĞER YAZILARI

Yazar Kubilay Muhammet Özdemir - Mesaj Gönder


göndermek için kutuyu işaretleyin

Yorum yazarak Açıksöz Gazetesi Topluluk Kuralları’nı kabul etmiş bulunuyor ve yorumunuzla ilgili doğrudan veya dolaylı tüm sorumluluğu tek başınıza üstleniyorsunuz. Yazılan yorumlardan Açıksöz Gazetesi hiçbir şekilde sorumlu tutulamaz.

Haber ajansları tarafından servis edilen tüm haberler Açıksöz Gazetesi editörlerinin hiçbir editöryel müdahalesi olmadan, ajans kanallarından geldiği şekliyle yayınlanmaktadır. Sitemize ajanslar üzerinden aktarılan haberlerin hukuki muhatabı Açıksöz Gazetesi değil haberi geçen ajanstır.



Kastamonu Markaları

Açıksöz Gazetesi, Kastamonu ile özdeşleşen markaları ağırlıyor.

+90 (532) 012 37 98
Reklam bilgi

Anket Kastamonu'da sağlık hizmetlerinden memnun musunuz?