KASTAMONULU HİKÂYE VE TİYATRO YAZARI HAKKI KAMİL BEŞE

Cumhuriyet Devri Türk hikâye ve tiyatro yazarlarından Hakkı Kamil Beşe, 1899 yılında Kastamonu’nun Araç ilçesinin Moğsu –yeni adıyla Gökçesu- köyünde doğar. 1923 yılında Mülkiye Mektebinden mezun olduktan sonra İstanbul Defterdarlığında çalışmaya başlar. 1935 yılında Fransa’da müfettişlik stajını tamamlayıp yurda döndükten sonra Anadolu’nun çeşitli yerlerinde müfettişlik yapar. Başbakanlık Müsteşar Yardımcılığı da yapan Hakkı Kamil Beşe’nin son görevi Başbakanlık Vakıflar Genel müdürlüğüdür. Hakkı Kamil Beşe, Siyasetle de ilgilenir. Türkiye Köylü Millet Partisi’nin kurucuları arasında yer alır. Ayrıca 27 Mayıs 1960 darbesinden sonra Kurucu Meclis’e üye seçilir. Vakıflar Bankası’nın kuruluş kanununun taslağını hazırlayan Hakkı Kamil Beşe, Güneş Sigorta’nın kurulmasını da sağlar.

KASTAMONULU HİKÂYE VE TİYATRO YAZARI HAKKI KAMİL BEŞE

Hakkı Kamil Beşe, memuriyet ve siyaset hayatının yanı sıra yazdığı hikâyelerle de adından söz ettirir. Edebiyat ansiklopedilerinde ismine yer verilen sanatçının “İki Hazır Yiyici” isimli hikâyesi Prof. Dr. Mehmet Kaplan tarafından Hikâye Tahlilleri adlı kitabında tahlil edilir. Gözlemci tavrıyla özellikle memleketi Kastamonu/Araç insanlarının hayat tarzlarını ve çektikleri sıkıntıları ve köylünün problemlerini hikâyelerinde dile getirir. Tekçarık Yüzbaşı ve Kırık Kanatlar hikâyelerini topladığı kitaplarının adlarıdır. Tiyatro kitabının adı ise Fırıldak’tır. Hakkı Kamil Beşe’nin; Radyoda Üç Konuşma, Memurlar Hakkında Muhakeme Usulleri ve Milletlerarası İlim Yarışması ve Haklarımız isimli inceleme-araştırma türünde eserleri de vardır.

Kastamonulu Ümmühan Bakır; Doç Dr. Mehmet Onur Hasdedeoğlu danışmanlığında, Hakkı Kamil Beşe’nin Hayatı, Sanatı ve Eserleri konulu yüksek lisans tezini 2021 yılında Kastamonu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalında tamamlar.

KASTAMONULU HİKÂYE VE TİYATRO YAZARI HAKKI KAMİL BEŞE

Eserleriyle edebiyat hayatımızda iz bırakan fakat pek az kimse tarafından ismi bile duyulmamış yazarlarımızdan birisi de Kastamonulu Hakkı Kamil Beşe’dir. Hakkı Kamil Beşe üzerine hazırlanan bu yüksek lisans tezi, üç bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde yazarın hayatı; doğumundan başlanılarak vefatına kadar bütün detaylarıyla anlatılmıştır (s.5-13). İkinci bölümde ise yazarın sanatı ve edebî kişiliği değerlendirilmiştir (s.13-23). Bu bölümde Hakkı Kamil Beşe’nin Türk hikâyeciliğindeki yeri ve önemi tespit edilirken; milliyetçi dünya görüşü içerisinde yer alan Anadoluculuk Akımına da bir parantez açılmıştır. Çünkü Hakkı Kamil Beşe’nin de Anadoluculardan olduğuna vurgu yapılmıştır. Üçüncü bölümde ise Hakkı Kamil Beşe’nin bütün hikâyeleri ile tiyatro eseri; Olay örgüsü, kişiler, zaman, mekân, anlatıcı ve bakış açısı ve dil ve üslûp açılarından tek tek incelenmiştir. Dördüncü bölümde de bu eserlerin tematik incelemesine yer verilmiştir. Bu bölümde şu temalar etrafında yoğunlaşılmıştır: Din ve ahlâk, Batıl İnançlar, gelenek ve görenek, iktisat, eğitim, kadın, insan-tabiat ilişkisi ve Millî Mücadele.

Hakkı Kamil Beşe, köy konulu hikâyeleriyle, memleketin kalkınmasının yolunun köylerin kalkınmasından geçtiğini vurgular bu düşüncesini özellikle Tatarcık Yüzbaşı (1946) adlı eserinde anlattığı kendi köyü ve civar köylerde yapmaya çalıştığı kalkındırma çalışmalarıyla gözler önüne serer. Kırkkanat (1976) adlı kitabında ise köy hayatına çeşitli yönlerden baktığı hikâyeleriyle hem köylerin gelenek ve göreneklerini yaşatırken hem de köylülerin meselelerine değinir. Tiyatro eseri olan Fırıldak’ta (1969) ise kendi köyünden hareketle Millî Mücadele zamanında köylülerin yaşadıkları sıkıntılar, kendi içlerinde gruplaşmaları, mücadeleye verdikleri destekler anlatılır. Bu çerçevede bakıldığında onun eserleri, bireysel temalar etrafında değil; sosyal temalar etrafında oluşturulmuştur.

Hakkı Kamil Beşe’nin eserlerinde mekân “köy”dür. Genellikle Kastamonu’nun Araç ilçesinin köyleri, mekân unsurunu oluşturur. Yazar, doğup büyüdüğü çevreyi eserlerinde yansıtır. Bu yüzden onun hikâyelerinde ortak mekânlar fazladır. Hakkı Kamil Beşe’nin eserlerinde köy tasvirleri, romantik olmaktan ziyade gerçekçidir. Hikâyelerde köylülerin yaşam şekilleri, örf ve âdetlerini ortaya koyacak tasvirler yapılır.

Hakkı Kamil Beşe’nin eserlerinde kişiler ise çoğunlukla köylü kimselerdir. Hakkı Kamil Beşe, çok iyi bir gözlemcidir. Hikâyelerinde köylülerin olaylar karşısındaki tavırlarını tabii bir şekilde yansıtmayı başarır. Köy hayatını bütün çıplaklığı ile gözler önüne serer. Onun bunu yapmakta başarılı olmasının sebeplerinden biri de dili kullanma yeteneğidir. Hakkı Kamil Beşe, hikâyelerindeki kahramanları kendi çevrelerinin üslûbuyla konuşturur. Kastamonu ve özellikle Araç ağzının özelliklerini kullanır. Hikâyelerinde kişiler, lakapları ile birlikte (Deli, Fedim, Topal Ağa, Koca Karu, Partalcı) gibi verilir.

Hakkı Kamil Beşe’nin eserlerinde köy kadınının ayrı bir yeri vardır. Eserlerinde Ezime Kadın, Deli Fedim, Nebiye Karı, Kezbân Kadın, Gülüm Kız, Deli Karı gibi kişiler üzerinden köy kadınının özelliklerine değinir. Kocaları şehit olan yahut askerde ya da gurbette olan kadınlar; köyde çocuklarıyla birlikte her işe koştururlar. Velinimetleri öküzleri ile düven sürüp tarla işlerini görürler. Bunun yanında köy kadınları iyi ata binmekte mahirdirler, gözü kara ve merttirler. Bu özelliklerine rağmen köy kadınlarının erkekler tarafından hor görüldüğü zamanlar da olur. Ancak bu görüntünün ardında erkekler, köy kadınlarının köy için ve hatta memleket için ne kadar önemli olduklarının farkındadırlar.

Kadın konusunun yanında onun hikâyelerinde gelenek ve görenekler de büyük yer kaplar. Seymenler eşliğinde gelin alam törenleri, yumurtaya nişan alma yarışmaları, yedi gün yedi gece davullu zurnalı düğünler yapmaları, gelin ve damat arasındaki “söyletmelik” oyunu, maddi durumu iyi olmayan gençlerin evlenmesi için birlik olup çeyiz hazırlamaları, yemek âdetleri, selâmlaşma şekilleri gibi o dönem Kastamonu ve özellikle Araç yöresine ait birçok gelenek ve görenek Hakkı Kamil Beşe’nin eserlerinde görülür. Hakkı Kamil Beşe’nin eserleri folklor açısından önemli malzemeler barındırır. Hikâyelerinde maniler, menkıbeler, türküler, ağıtlar, dua ve betdualara bolca yer verir. Hatta Tatarcık Yüzbaşı adlı hikâyesinde köye dışardan gelen eğitimli kimseler, bu folklor malzemelerinin derlenmesi gerektiğini bile söylerler. Hakkı Kamil Beşe’nin hikâyesinin kahramanına söylettiği bu işler ozaman yapılabilseydi keşke; şimdi o malzemeyi bul bula bilirsen.

Hakkı Kamil Beşe, eserlerinde yaşadığı zamanı ayna tutarcasına yansıtır ve çağına tanıklık eder. Bunu yaparken onun niyeti aslında zamanın elinden tutarak okuyucusunu aydınlık bir geleceğe taşımaktır diye düşünüyoruz.

Ümmühan Bakır, bu tez çalışmasında Kaynaklar kısmının arkasından verdiği ekler kısmında önce Hakkı Kamil Beşe’nin oğlu Vural Beşe ve ailesi ile gerçekleştirdiği söyleşiye de yer vermiştir (s.178-192). Bu söyleşiyi okuyunca gördük ki; Hakkı Kamil Beşe’nin hayat hikâyesi bütün teferruatıyla bu söyleşide dile getirilmiştir. Bu mülakat, birinci elden kaynak niteliğinde önemli bir söyleşi olmuş. Tezin ekinde verilen fotoğraflar (193-203) ise hem Hakkı Kamil Beşe’nin biyografisini aydınlatmakta hem de onun yaşadığı döneme ait pek çok konuda fikir sahibi olmamızı sağlayacak görsel malzemelerden oluşmaktadır.

Ümmühan Bakır’ı kendisine bilim uzmanı unvanı kazandıran bu tez çalışması için kutluyorum. Ona bu çalışmasında rehberlik yapan danışmanı Doç. Dr. Mehmet Onur Hasdedeoğlu’na da teşekkür ediyorum.

Yıllar sonra Kastamonu’ya tekrar çalışmak üzere geldiğimde 1996, 1997, 1998 yıllarında Kastamonu Eğitim Fakültesinde Kastamonu ile ilgili olarak yaptırdığım tez çalışmalarını görmek ve onlardan da faydalanmak istediğimde; Kastamonu Eğitim Fakültesi kütüphanesinin kapatıldığına ve Kastamonu konusunda çalışacaklar için kıymetli olduğuna inandığım bu malzemeye de araştırmacıların ulaşma şansının kalmadığına üzülerek şahit oldum. En azından bundan sonraki süreçte Kastamonu Üniversitesinde yaptırılan/yapılan lisans, yüksek lisans ve doktora tezlerinden Kastamonu konulu olanların; kurulmasını ısrarla istediğimiz ve defalarca sözlü ve yazılı olarak dile getirdiğimiz KASTAMONU KENT ARŞİVİNDE muhafaza edilerek araştırmacıların ve meraklıların istifadesine sunulmalarını beklediğimizi de bir defa daha dile getirmek isteriz.

------------------------------

KAYNAKÇA

Bakır, Ümmühan (2021). Hakkı Kamil Beşe Hayatı, Sanatı ve Eserleri, XİV+204 s., Kastamonu (Kastamonu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Türk Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Danışman: Doç. Dr. Mehmet Onur Hasdedeoğlu)

# YAZARIN DİĞER YAZILARI

Yazar Doç.Dr.Zeki Gürel - Mesaj Gönder


göndermek için kutuyu işaretleyin

Yorum yazarak Açıksöz Gazetesi Topluluk Kuralları’nı kabul etmiş bulunuyor ve yorumunuzla ilgili doğrudan veya dolaylı tüm sorumluluğu tek başınıza üstleniyorsunuz. Yazılan yorumlardan Açıksöz Gazetesi hiçbir şekilde sorumlu tutulamaz.

Haber ajansları tarafından servis edilen tüm haberler Açıksöz Gazetesi editörlerinin hiçbir editöryel müdahalesi olmadan, ajans kanallarından geldiği şekliyle yayınlanmaktadır. Sitemize ajanslar üzerinden aktarılan haberlerin hukuki muhatabı Açıksöz Gazetesi değil haberi geçen ajanstır.



Kastamonu Markaları

Açıksöz Gazetesi, Kastamonu ile özdeşleşen markaları ağırlıyor.

+90 (532) 012 37 98
Reklam bilgi

Anket Kastamonu'da sağlık hizmetlerinden memnun musunuz?
Tüm anketler