banner38

banner39

banner46

banner47

20 Ocak 2020 Pazartesi

Zeka geriliği nedenleri ve tedavisi nelerdir?

08 Ocak 2020, 10:04
Zeka geriliği nedenleri  ve tedavisi nelerdir?
Yiğit DAİMSELAMET
Zekâ kavramı üzerine günümüzde çeşitli tanımlar yapılmaktadır. Belirgin bir tanımlama olmamasının yanı sıra tanımlamalarda eksik bir durum mutlaka söz konusu olmuştur. Sözlük anlamı; insanın düşünme, akıl yürütme, objektif gerçekleri algılama, yargılama ve sonuç çıkarma yeteneklerinin tamamı şeklindedir. Kavramlar ve algılar yardımıyla soyut ya da somut nesneler arasındaki ilişkiyi anlayabilme, soyut düşünme, muhakeme etme ve bu zihinsel işlevleri uyumlu bir şekilde amaca yönelik kullanabilme yeteneklerine zekâ denmektedir. Zekâ, birçok zihinsel yeteneğin farklı koşullarda kullanılmasını içerir ve bu yetenekler, sözel anlayış, sözel akıcılık, sayısal yetenek, alansal ve uzaysal ilişkiler, bellek, algı sürati ve mantıklı düşünme olarak başlıcaları sıralanabilir.

Zekâ gelişiminin, zihinsel işlevlerde (dikkat, algılama, muhakeme, kavrama, bellek) ve bilişsel yetilerinin tümünü etkileyecek şekilde kendi yaşı için beklenenden yavaş ve geri olması ile kastedilir. Zekâ geriliği; iletişim, öz bakım, sosyal beceriler, sağlık ve güvenlik, ev yaşamı, toplumsal yararlılık, işlevsel akademik beceriler vb. sosyal beceri ve uyum alanlarından iki ya da daha fazla alanlarda sınırlılık gösterme durumudur. Zekâ geriliği tanısı, geçerliliği ve güvenilirliği yapılmış standart zekâ testleri sonucunda zekâsının (IQ) 70 puanın altında kalan kişilere konur ve bu şekilde kabul edilir. Bu durumun 18 yaşından önce başlamış olması gerekmektedir. Zekâ geriliği, ‘hiçbir şey öğrenemeyen ya da toplumda var olamayan’ bireyler değil, zekâ düzeyinin ağırlığına göre birçok bilgi ve beceriyi öğrenebilen ancak kendi yaş grubuna göre daha geç ve zor öğrenen çocuklar olarak da düşünülebilir. Bu tarz çocukların, aileleri ile birlikte psikolojik destek görmesi çok önemlidir. Aile bu konuda eğitilmeli, çocuk ise hayatını sürdürebilmesi için psikolojik sağlamlığa ulaştırılması gerekmektedir.

Zekâ düzeyinde genetik ve çevresel faktörler önemli rol oynamaktadır. Hafif zekâ geriliklerinin çoğu genlerin zayıflığından ya da çevresel yoksunluk nedeniyle oluşmaktadır. Hafif zekâ geriliği olanların %45-50’si düşük sosyoekonomik düzeydendir. Anne ve babanın (özellikle de annenin) zekâ düzeyi düşükse çocukta da zekânın düşük olma olasılığı artmaktadır. Zekâ geriliği nedenleri arasında en sık olarak doğum öncesi nedenler görülmektedir.

Çocuğa ait nedenler arasında; kalıtsal nedenler (metabolik hastalıklar), ebeveynlerden düşük zekâ genlerinin alınması, embriyon halindeyken olan gelişimsel hatalar ve troid hastalıklar yer almaktadır.

Çevreye ait nedenler arasında doğum öncesi, doğum sırası ve doğum sonrası olarak ayrı incelenmektedir. Doğum öncesinde annede; yaş faktörü, enfeksiyonlar, kanama, ilaç alımı, iyot eksikliği, zekâ düzeyi, çoğul gebelik, ağır anemi, gebelikte 5 kg’dan az alma zekâ geriliği için nedenlerdir. Doğum sırasında; uzamış/kısa doğum, travmatik doğum, düşük doğum ağırlığı, prematürelik etkilidir. Doğum sonrasında ise yüksek ateş, kan şekerinin düşmesi, sarılık, su-tuz kayıpları, uzun süre hastanede yatma, ağır beslenme bozukluğu, zehirlenmeler, travmalar ve enfeksiyonlar zekâ geriliği için nedenler arasında gösterilmektedir.

Aileler bebeklik çağında motor-mental gelişimindeki hafif veya orta derecedeki sapmaları sistematik bir değerlendirme yapmadan ayırt etmekte zorluk yaşarlar. Bu yüzden ilk 6-10 ayda daha çok kilo alımı ve büyümeye, 10-18 aylarda motor gelişimine (özellikle yürümeye) 18-24 aylarda konuşmaya dikkat etmelidirler. Bu takip için DENVER-II Gelişim Tarama Envanteri’ni mutlaka uzmandan istemelidirler ve 6 ayda 1 tekrarlamalıdırlar. Gelişimdeki gecikmeleri aileler, normal ya da ‘düzelir’ şeklinde değerlendirmesi, birçok gelişimsel bozukluğun geç fark edilmesine yol açmaktadır. İnce-kaba motor, dil ve kişisel-sosyal alanda takip 0-6 yaş için kesinlikle gereklidir.

Zekâ geriliğine neden olan olayın saptanması ve ilerlememesi kadar eğitsel desteklere erken başlanmasının sonucu olumlu etkilediği düşünülmektedir. Zekâ geriliği toplumda sık rastlanan bir durumdur. Çok çeşitli nedenlerden kaynaklanabilmekte, tedavi ve seyir nedene göre değişebilmektedir. Bu durumda ailenin asıl amacı, çocuğun öz saygısını kazanmasına yardım etmesi ve yeteneklerini geliştirmesinde destek olmalıdır. Çocuğu ve aileyi kapsayan bu süreçte sosyal, yasal, kültürel birçok alanda bütüncül bir eğitim verilmelidir.

    Yorumlar

HAVA DURUMU
Görüntülemek istediğiniz ili seçiniz:
NAMAZ VAKİTLERİ
Görüntülemek istediğiniz ili seçiniz:
EN ÇOK YORUMLANANLAR
BUGÜN
BU HAFTA
BU AY
ARŞİV